Rollen en bevoegdheden

De raad is in de eerste plaats volksvertegenwoordiger. De raad geeft kaders aan, bepaalt het beleid op hoofdlijnen en neemt de belangrijkste beslissingen. Verder controleert de raad of het college de gestelde doelen haalt. Dit is te vergelijken met de Tweede Kamer op landelijk niveau. De raadsleden worden rechtstreeks door de burgers gekozen.

Rollen

Vertegenwoordigt en treedt op namens de inwoners van de gemeente. Door het onderhouden van contact met met de inwoners van de gemeente moeten raadsleden weten wat er speelt en leeft in de gemeente. Zo kunnen zij de belangen van de inwoners goed afwegen bij het nemen van besluiten. Iedere partij die vertegenwoordigd is in de raad doet dit vanuit zijn eigen politieke visie.
Geeft kaders aan.
Met name ten aanzien van zware beleidsonderwerpen is dat het geval.
Controleert het college van burgemeester en wethouders.
De gemeenteraad controleert of het college het beleid goed uitvoert en haar dagelijkse bestuurstaken goed vervult.

Bevoegdheden

Kaders stellen. Maken verordeningen.
De gemeenteraad bepaalt de hoofdlijnen van het gemeentelijk beleid. Plannen kunnen alleen doorgaan als een meerderheid van de raad daarmee instemt.
Dat zijn gemeentelijke regels waar alle burgers zich aan moeten houden.
Stelt de jaarbegroting en jaarrekening vast en de hoogte van de gemeentelijke belastingen en tarieven.

Instrumenten van de raad

Om haar kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende taken goed uit te kunnen voeren heeft de raad de volgende instrumenten.

Het recht van initiatief
Ieder raadslid kan zelf schriftelijk voorstellen bij de raad indienen om over een bepaald onderwerp een besluit te nemen. Dit kan bijvoorbeeld een voorstel zijn voor nieuw beleid of aanpassing van een verordening. De raad stemt over deze voorstellen. 

Het recht van amendement
Een raadslid kan voorstellen indienen om de tekst van een voorstel inhoudelijk te wijzigen. Zo’n wijzigingsvoorstel heet een amendement. Als de meerderheid van de raad het amendement steunt, wordt het oorspronkelijke raadsvoorstel en het –besluit gewijzigd vastgesteld.

Het indienen van moties
Als een raadslid wil dat de raad ergens een uitspraak over moet doen kan hij een motie indienen. Het kan daarbij gaan om het uitspreken van een wens (van inhoudelijke, politieke, procedurele aard) of het uitspreken van instemming dan wel afkeuring over bepaalde ontwikkelingen. Een motie heeft geen juridische, maar politieke betekenis. Als de meerderheid van de raad voor de motie stemt, is deze "aanvaard".

Schriftelijk vragenrecht
Om zijn controlerende rol goed uit te kunnen oefenen heeft de raad het recht zowel mondelinge als schriftelijke vragen te stellen aan het college over alle onderwerpen die de raad aangaan. De schriftelijke vragen en de schriftelijke beantwoording door het college worden in de eerstvolgende vergadering van de raad op de agenda gezet. De indiener van de vragen kan tijdens de vergadering nadere inlichtingen vragen.

Mondeling vragenrecht
Ieder (burger-)raadslid heeft het recht om in de vergaderingen van de commissie Algemene Zaken bij het agendapunt "vragenuurtje" mondeling vragen te stellen. Dit biedt de mogelijkheid over actuele zaken vragen te stellen. De vragen worden mondeling door een lid van het college beantwoord.

Het recht van interpellatie
Ieder raadslid kan aan de raad toestemming vragen om vragen te mogen stellen aan het college of de burgemeester over een onderwerp dat niet op de agenda staat. Een interpellatie kan bijvoorbeeld gebruikt worden om een essentieel politiek punt nadrukkelijk aan de orde te stellen en daarover het verantwoordelijke collegelid te bevragen. De raad beslist als geheel of hij toestemming geeft voor de interpellatie.
Het verschil tussen een interpellatie en een mondelinge vraag is dat bij het aanvragen van de interpellatie de aanvrager een inhoudelijk debat wil voeren en een uitspraak van de raad wil uitlokken.

Het recht op informatie
Als een raadslid informatie over een onderwerp wil hebben kan hij het college om inlichtingen over dat onderwerp vragen. Het college beantwoordt het verzoek om informatie mondeling in de eerstvolgende raadsvergadering.
Het college heeft een actieve en passieve informatieplicht naar de raad.

Budgetrecht
De gemeenteraad gaat over het geld. De raad stelt de gemeentebegroting en de jaarrekening vast. Bij de invoering van het dualisme is geregeld dat de raad zelf een programmabegroting opstelt. In deze begroting staat wat de raad op diverse terreinen wil bereiken en hoeveel geld hij daarvoor beschikbaar stelt. De uitvoering hiervan is opgedragen aan het college.

Ambtelijke ondersteuning
De raad heeft een eigen ondersteuning, namelijk de griffier. Daarnaast kan de raad een beroep doen op ambtelijke ondersteuning vanuit de gemeentelijke organisatie. Dit kan bijvoorbeeld zijn bij het opstellen van (initiatief-)voorstellen, moties en amendementen.

Rekenkamercommissie
De rekenkamercommissie is een onafhankelijke commissie die onderzoek doet naar de doelmatigheid, de doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het geleid en de uitgaven. Naar aanleiding van een onderzoek kan de commissie voorstelen doen aan de raad en het college. De rekenkamer bestaat uit drie raadsleden en een externe deskundige als voorzitter. De commissie bepaalt zelf welke onderwerpen het onderzoekt en is onafhankelijk van raad en college. De raad kan de rekenkamer wel vragen een onderzoek uit te voeren naar een bepaald onderwerp.

Recht van onderzoek
Elk raadslid kan een voorstel doen om een onderzoek in te stellen. Het onderzoek gaat alleen door als de meerderheid van de raad daarmee instemt. Een onderzoek wordt uitgevoerd door een onderzoekscommissie, waarvan de leden door de raad worden benoemd. Een onderzoekscommissie bestaat uit tenminste drie raadsleden. Leden van het college kunnen geen lid zijn van een onderzoekscommissie.

Ondersteuning
De raad heeft een eigen ondersteuning en adviseur, de griffier. Hij ondersteunt de raad(scommissies) en het presidium van de raad (het dagelijks bestuur van de raad) bij de vergaderingen. Hij is voor burgers het aanspreekpunt van de raad.